نقش فرهنگ در جامعه شمپانزهها/ بیتا بهروان ، امیر عسکری
در این مقاله قصد داریم تا مفاهیم
"رسوم"، "عرف"، "آداب"، "نقش / موقعیت
"، "آیین / تشریفات" و
"تابو" را که دارای نقاط مشترکی در فرهنگ شمپانزهها هستند، توضیح دهیم.
از دیدگاه کردارشناسی همه آنها بخشی از هنجارهای اجتماعی در فرهنگ شمپانزهها می
باشند. این مسائل چیزی بیش از یک رفتار تصادفی یا عادی در شمپانزههای مختلف
هستند. این مفاهیم، رفتارهایی هستند که فقط
در گروهها و بطور کلی از طریق شناخت جهان بیرونی به وجود میآیند. همچنین
کلیه این ایدهها دارای جامعیت مستقل می باشند.
درگذشته
انسانشناسان اجتماعی – فرهنگی،
پیمان نامهها (قراردادهای سنتی) را به عنوان وسیلهای برای زندگی و تجارت
می شناختند. از نظر آنها توصیف قراردادهای سنتی در برخی از اقوام، موقعیت
بغرنجی بود و تنها وجه تمایز آن قدرت تخیل
نامحدود بشر بوده است. هنگامیکه این پیمان نامهها (مانند: ازدواج رسمی، نداشتن
روابط جنسی با محارم، قوانین جنگ و غیره) در همه فرهنگها گنجانده شدند، جهان شمول
بودن این موارد دلیلی شد برای اینکه آنها جزیی از طبیعت بشر دانسته شوند. طبیعت
بشر همان مفهومی است که ما را به عنوان
یک گونه، با یکدیگر پیوند می دهد،
حتی با وجود اینکه بین انسانها تفاوتهای بسیاری هم از لحاظ نژادی و هم زبانی وجود دارد. امروزه چنین
تفکری، چه از نظر عینی و چه از نظر ویژگیهای جزیی منسوخ گشته است. انسانشناسی
اجتماعی – فرهنگی پیشرفته با همه استدلالها و مستدلات خود نیازی به بررسی این
مساله که مردم واقعاً چه کاری انجام می دهند، ندارد. در اینجا می خواهیم به همان
ایدههای سنتی باز گردیم: یعنی ابزارهای مورد استفاده تجربی. وینیک (1960) این
واژگان را به گونهای تعریف نمود که بصورت یک فرضیه قابل آزمایش باشند. اگر عناصر
کلیدی فرهنگ بشر بتواند عملیات سازی شوند، آن زمان است که می توان پرسید، آیا هر
کدام از آنها نیز در فرهنگ نخستیهایی
مانند شمپانزه رخ دادهاند یا خیر؟ این کار ممکن است کمی قدیمی باشد اما سودمند
است، و البته با اهمیت می باشد. در این میان گودال (1982) سعی در ارائه تحلیلی
مشابه اما با نظامداری کم و رابطهای کمتر با نظریههای انسان شناختی داشته است.
رسوم
شمپانزهها روزانه خود و دیگران را می جورند و
از این طریق سلامتی و نظافت را انجام می دهند. جوریدن از طریق دستها اجرا می شود
و از نظر وینیک (1960) تعریفی برای
رسوم فردی و اجتماعی یک شمپانزه است. نخست
چندین دهه قبل جوریدن توسط مشاهدهگران متخصص در تپههای ماهالی (Mahale) دیده شد و ویژگیهای خاص گروهی در آنها بررسی گردید. جوریدن به
عنوان رسوم اجتماعی در شمپانزهها شاید با برخی از تشریفات مذهبی در انسانها
برابری کند. با این حال نمی توان گفت که یک دیدگاه مذهبی حرکت جوریدن را در خود
داشته باشد. اگر مذهب، ماورای طبیعت را تعریف می کند، و در علم یک تعریف عملیاتی برای ماورای طبیعت وجود ندارد
– که تعریف آن فراتر از مرزهای علم است، دیگر راهی برای دانشمندان باقی نمی ماند.
چنین موضوعی شبیه به یک متخصص قوم شناسی است که سوزاندن یک جسد را در آیین هندو و
از زمینه فرهنگ انسان سنتی مورد بررسی قرار می دهد. خود این رسم ممکن است کاملاً
برای فرد مرده و آسایش ابدیاش نوعی تشریفات مذهبی بوده و یا به دلیل رعایت بهداشت
عمومی به منظور جلوگیری از ایجاد بیماری انجام گردد. دلیل اول (رسوم مذهبی) ممکن
است توسط بازماندگان این مساله تایید شود.
اما شمپانزهها نمی توانند به ما بگویند که آیا مذهب انگیزهای برای اعمال آنهاست
یا خیر، اما حتی اگر هم می توانستند بگویند! باز هم این مساله قابل تایید نبود.
به همین سان، آزمایش مضمون تقویت به وسیله
مخالفت با خشونت یک رسم نیز، کار آسانی نمی باشد. خشونت یک هنجار (آماری) و تقویت
آن به وسیلهی عواقبش از طریق عملی قابل تعریف هستند (یعنی قابل اندازهگیری
رفتاری می باشند). اما مخالفت با این زمینه چطور؟ (که شامل یک قضاوت اخلاقی نیز می
شود). این گونه مسائل در مورد انسانها می توانند فقط از طریق اعمالشان مورد بررسی
قرار گیرند. دیوال (1991) مثالهایی از گروهی از شمپانزههای اسیر شده می زند اما
واقعاً ما از طبیعت و رسوم آنها چه می دانیم؟
برای خواندن ادامه مطلب در بلاگ اینجا را کلیک کنیم. خواندن در منبع، روی تیتر در بالا کلیک کنیم. در صورت نخواندن هم علامت ضربدر قرمز سمت راست!
عکسها Goodall, J
فیلم:
فیلم:
See Chimpanzee, Save Chimpanzees
Jane´s
Journey trailer 90sec
Trailer: Jane's Journey (deutsch)
فیلم زیر مصاحبه با گودال است به انگلیسی. فیلم کامل تیزر بالا کماکان پولی است و تنها تیزر آن موجود است!
Jane's
Journey (2010) Full Movie Part-1/2
Jane's
Journey (2010) Full Movie Part-2/2
Starring: Angelina Jolie, Pierce Brosnan, Jane Goodall
Directed by: Lorenz Knauer
Storyline:
More than 20 years ago, Dr. Jane Goodall, now 75, decided to give up her career as a primatologist, as well as her private life, in order to devote all her energy to saving our endangered planet. Since then she's been spending 300 days a year scouring the globe on her mission to spread hope for future generations. She has taken on the responsibilities of a UN Messenger of Peace, and has been honored with countless awards. In Jane's Journey, we accompany her on her travels across several continents, and receive unprecedented access to her intense and exciting past. From her childhood home in Bournemouth, England, we embark to Gombe National Park on the shores of Lake Tanganyika, in Tanzania, her second home. It's where she began her groundbreaking research nearly half a century ago, and she still returns every year to enjoy the company of the chimpanzees that made her the internationally...
Storyline:
More than 20 years ago, Dr. Jane Goodall, now 75, decided to give up her career as a primatologist, as well as her private life, in order to devote all her energy to saving our endangered planet. Since then she's been spending 300 days a year scouring the globe on her mission to spread hope for future generations. She has taken on the responsibilities of a UN Messenger of Peace, and has been honored with countless awards. In Jane's Journey, we accompany her on her travels across several continents, and receive unprecedented access to her intense and exciting past. From her childhood home in Bournemouth, England, we embark to Gombe National Park on the shores of Lake Tanganyika, in Tanzania, her second home. It's where she began her groundbreaking research nearly half a century ago, and she still returns every year to enjoy the company of the chimpanzees that made her the internationally...










